طراحی و تبیین مدل سلامت مالی و تاب‌آوری اقتصادی مؤسسات حسابرسی مستقل در ایران

آرزو  دیلم صالحی; یوسف تقی‌پوریانی گیلانی; مهدی  مران‌جوری; رضا  فلاح

نویسندگان

آرزو دیلم صالحی گروه حسابداری، واحد چالوس، دانشگاه آزاد اسلامی، چالوس، ایران نویسنده https://orcid.org/0009-0006-6876-6637
یوسف تقی‌پوریانی گیلانی گروه حسابداری، واحد چالوس، دانشگاه آزاد اسلامی، چالوس، ایران نویسنده مسئول https://orcid.org/0000-0002-0820-4919
مهدی مران‌جوری گروه حسابداری، واحد چالوس، دانشگاه آزاد اسلامی، چالوس، ایران نویسنده https://orcid.org/0000-0002-9952-5020
رضا فلاح گروه حسابداری، واحد چالوس، دانشگاه آزاد اسلامی، چالوس، ایران نویسنده https://orcid.org/0000-0002-7959-7182

کلمات کلیدی:

سلامت مالی مؤسسات حسابرسی, تاب‌آوری اقتصادی, استراتژی‌های انطباقی, مدیریت ریسک مالی, استقلال حرفه‌ای, بستر نهادی, عوامل محیطی و نظارتی

چکیده

هدف پژوهش حاضر طراحی و تبیین مدل سلامت مالی و تاب‌آوری اقتصادی مؤسسات حسابرسی مستقل در ایران و بررسی روابط میان عوامل تضعیف‌کننده، راهبردهای انطباقی و مدیریت ریسک مالی و شرایط تعدیل‌گر نهادی و محیطی بود. پژوهش با رویکرد آمیخته اکتشافی ـ متوالی انجام شد. در مرحله کیفی، با استفاده از نظریه داده‌بنیاد و رویکرد نظام‌مند اشتراوس و کوربین، مصاحبه‌های عمیق و نیمه‌ساختاریافته با ۱۰ خبره حرفه حسابرسی تا دستیابی به اشباع نظری انجام شد. تحلیل داده‌ها از طریق کدگذاری باز، محوری و انتخابی به استخراج ۵۲ کد اولیه، ۱۸ مفهوم متمرکز و ۶ مقوله اصلی منجر شد. در مرحله کمی، مدل حاصل با داده‌های ۳۵۷ نفر از حسابداران رسمی، شرکای مؤسسات حسابرسی و متخصصان حرفه‌ای آزمون شد. ابزار کمی، پرسشنامه محقق‌ساخته مبتنی بر یافته‌های کیفی بود و داده‌ها با مدل‌سازی معادلات ساختاری مبتنی بر حداقل مربعات جزئی در SmartPLS 3 تحلیل شدند. عوامل تضعیف‌کننده سلامت مالی اثر منفی و معناداری بر سلامت مالی و تاب‌آوری اقتصادی داشتند (β=−0.759، t=25.086). سلامت مالی و تاب‌آوری اقتصادی اثر مثبت و معناداری بر استراتژی‌های انطباقی و مدیریت ریسک مالی نشان داد (β=0.943، t=20.252) و استراتژی‌های انطباقی و مدیریت ریسک مالی نیز اثر مثبت و معناداری بر تبعات کیفی و اعتباری در بازار سرمایه داشتند (β=0.924، t=92.542). همچنین، اثر تعدیل‌گر بستر نهادی و فرهنگ اقتصادی (β=0.565، t=7.471، p<0.001) و عوامل محیطی، نظارتی و فناورانه (β=0.445، t=5.974، p<0.001) مثبت و معنادار بود. سلامت مالی و تاب‌آوری اقتصادی، ظرفیت‌های بنیادی مؤسسات حسابرسی مستقل برای مقابله با فشارهای اقتصادی و اتخاذ راهبردهای انطباقی و مدیریت ریسک محسوب می‌شوند و تقویت شرایط نهادی، نظارتی و فناورانه می‌تواند اثربخشی این ظرفیت‌ها را افزایش دهد.

دانلودها

دسترسی به دانلود اطلاعات مقدور نیست.

مراجع

Arham, A. (2025). Convergence of Artificial Intelligence and Blockchain in Auditing Processes: A Multiple-Case Study. International Journal of Accounting Information Systems, 56, 100678. https://doi.org/10.1016/j.accinf.2024.100678

Chen, Y., & Yang, X. (2025). Firm Economic Sustainability as a Facilitator for High-Quality External Audits. Journal of Business Ethics, 190(1), 123-140. https://doi.org/10.1007/s10551-024-05712-w

Çineli, M., & González, R. (2025). Empowering Financial Decision-Making: Autonomy, Education, and Independence. Journal of Economic Psychology, 98, 102710. https://doi.org/10.1016/j.joep.2024.102710

Ebirim, C., Okafor, E., & Johnson, O. (2024). Advanced Analytical Tools and Data Complexity Reduction in Financial Auditing. Journal of Corporate Accounting & Finance, 35(3), 960-975. https://doi.org/10.1002/jcaf.22680

Efunniyi, O., Adebayo, T., & Smith, J. (2024). Short-Term Financial Goals vs. Audit Objectivity: Navigating Client Pressure and Income Dependence. Journal of Accounting and Public Policy, 43(4), 1590-1610. https://doi.org/10.1016/j.jaccpubpol.2024.107211

Firmansyah, A., Trianto, A., & Handayani, S. (2024). Audit Firm Financial Viability, Client Retention Pressure, and Going-Concern Qualifications. Managerial Auditing Journal, 39(5), 610-632. https://doi.org/10.1108/MAJ-08-2023-3981

Hosseini, S. A., Mohammadi, R., & Ebrahimi, M. (2024). Compliance with Legal Requirements and Professional Ethics: A Mechanism for Safeguarding Auditor Independence in Turbulent Economic Environments. Ethics in Science and Technology, 19(1), 50-63. https://doi.org/10.22037/ijme.v19i1.41209

Ilugbusi, B., & Adisa, O. (2024). Machine Learning Applications for Human Error Reduction in Financial Judgment. Journal of Auditing & Accounting Technology, 12(1), 2380-2398. https://doi.org/10.1080/16081625.2024.231109

Joshi, P. (2025). The Erosion of Auditor Objectivity under Severe Income Dependence: Ethical and Professional Implications. Ethics & Behavior, 35(2), 110-128. https://doi.org/10.1080/10508422.2024.230981

Krisnia, Y., & Rochayatun, S. (2024). Early Warning Systems for Liquidity Crises in Client Operations: Auditor's Evaluation Framework. International Journal of Financial Studies, 12(1), 45-60. https://doi.org/10.3390/ijfs12010045

Liu, W. (2024). Interplay between Internal Corporate Governance and External Macroeconomic Shocks in Financial Health Reporting. Corporate Governance: An International Review, 32(3), 310-328. https://doi.org/10.1111/corg.12550

Musdalifah, S., & Hariyanto, E. (2024). Conflict of Interest, Process Transparency, and Audit Reporting Fairness. Journal of Financial Crime, 31(2), 1-15. https://doi.org/10.1108/JFC-01-2023-0015

Ndiak, A. (2024). Digital-Age Educational Empowerment and Professional Decision-Making. Educational Technology Research and Development, 72(2), 545-562. https://doi.org/10.1007/s11423-024-10350-x

Omowole, A., Obalade, A., & Oyelade, A. (2024). Financial Literacy as a Prerequisite for Sound Professional Judgments. Journal of Adult and Continuing Education, 30(2), 1140-1158. https://doi.org/10.1177/1477971424123098

Rasoul, M., & Ganji, A. (2025). Modeling Key Factors of Audit Quality under AI Adoption Using CRISP-DM Framework and C5.0 Decision Tree Algorithm. Expert Systems with Applications, 245, 123110. https://doi.org/10.1016/j.eswa.2024.123110

Saraei, H., Alavi, S. M., & Kazemi, H. (2024). Pathology of the Roots of Decision-Making and Financial Reporting Errors in Iranian Organizations: A Systematic Management Approach. Organizational Culture Management, 22(1), 121-145. https://doi.org/10.22059/jomc.2024.351092.1007820

Sewpersadh, N. S. (2025). Disclosure Adequacy and Market Transparency: Enhancing Creditor Decision-Making in Turbulent Economies. Journal of Accounting in Emerging Economies, 15(1), 88-108. https://doi.org/10.1108/JAEE-02-2024-0045

Shamsadini, A. (2024). Team Dynamics and Audit Decision Quality: Combining Individual Competence with Collaborative Reviews. Journal of International Accounting Research, 23(1), 1-18. https://doi.org/10.2308/JIAR-2023-012

Shamsadini, A., Hassani, M., & Zare, M. (2025). Environmental Factors, Internal Capabilities, and Auditor Judgment Quality. Journal of Accounting Literature, 47(1), 1-22. https://doi.org/10.1108/JAL-09-2024-0105

Sharma, V., Gupta, S., & Kumar, P. (2025). Capital Structure Optimization, Leverage Control, and Financial Sustainability under Market Shocks. Journal of Banking & Finance, 158, 107050. https://doi.org/10.1016/j.jbankfin.2024.107050

Shbeilat, M. (2024). Audit Committee Characteristics, Client Selection Mechanics, and Auditor Judgment Health. Journal of Governance and Regulation, 13(2), 175-188. https://doi.org/10.22495/jgrv13i2art16

Shirowzhan, M., & Fakhari, H. (2024). Expectations Gap in Audit Responsibilities: The Influence of Socio-Cultural Expectations in Developing Markets. Journal of International Financial Management & Accounting, 35(3), 820-840. https://doi.org/10.1111/jifm.12210

Sirait, B., Hutapea, R., & Simanjuntak, T. (2025). Client Tenure, Fee Dependence, and Audit Independence Impairment. Asian Review of Accounting, 33(1), 30-52. https://doi.org/10.1108/ARA-04-2024-0115

Wambua, M., Nyamute, W., & Ojwang, C. (2025). Earnings Management Practices, Disclosure Transparency, and Financial Statement Reliability. Research in International Business and Finance, 69, 102280. https://doi.org/10.1016/j.ribaf.2024.102280

Weida, L., Zhang, Y., & Wang, H. (2024). Financial Transparency, Continuous Monitoring, and Auditor Independence. Journal of Business Research, 172, 3540-3555. https://doi.org/10.1016/j.jbusres.2024.114510