حسابداری ذخایر محیط‌زیستی و هزینه‌های بازسازی معادن: بررسی تطبیقی استانداردهای ملی ایران و استاندارد IAS 37

عفت اکرمی مقدم

نویسندگان

عفت اکرمی مقدم گروه حسابداری، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران نویسنده مسئول https://orcid.org/0000-0001-7006-1261

کلمات کلیدی:

حسابداری محیط‌زیست, ذخایر محیط‌زیستی, هزینه‌های بازسازی معدن, استاندارد حسابداری شماره ۴, IAS 37, افشای بدهی‌ها

چکیده

هدف پژوهش حاضر بررسی تطبیقی الزامات شناسایی، اندازه‌گیری، اندازه‌گیری بعدی، ارائه و افشای ذخایر محیط‌زیستی و هزینه‌های بازسازی معادن در استاندارد حسابداری ملی ایران و استاندارد بین‌المللی حسابداری IAS 37 و تعیین مهم‌ترین حوزه‌های همگرایی و تفاوت میان این دو چارچوب بود. این پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر روش، توصیفی–تحلیلی، اسنادی و تطبیقی بود. نمونه اصلی شامل دقیقاً 2 استاندارد، یعنی استاندارد حسابداری شماره 4 ایران با عنوان «ذخایر، بدهی‌های احتمالی و دارایی‌های احتمالی» و استاندارد IAS 37 بود. داده‌ها با استفاده از چک‌لیست تحلیل تطبیقی محقق‌ساخته گردآوری و بر اساس تحلیل محتوای کیفی هدایت‌شده و مقایسه بندبه‌بند بررسی شدند. محورهای تحلیل شامل ماهیت تعهد، شرایط شناسایی، اندازه‌گیری اولیه، ریسک و عدم اطمینان، تنزیل، تغییر برآورد، ارتباط تعهد بازسازی با دارایی معدنی و الزامات ارائه و افشا بود. هر مورد در یکی از سه طبقه همگرایی کامل، همگرایی نسبی یا تفاوت ماهوی قرار گرفت. از مجموع 29 حکم حسابداری مقایسه‌شده، 15 مورد معادل 51.72 درصد دارای همگرایی کامل، 9 مورد معادل 31.03 درصد دارای همگرایی نسبی و 5 مورد معادل 17.24 درصد دارای تفاوت ماهوی بودند؛ بنابراین، 82.75 درصد موارد حداقل نوعی همگرایی کامل یا نسبی نشان دادند. بیشترین همگرایی در شرایط شناسایی ذخیره، شامل وجود تعهد فعلی، رویداد گذشته، احتمال خروج منابع و قابلیت برآورد اتکاپذیر مشاهده شد. مهم‌ترین تفاوت‌ها در اندازه‌گیری بعدی، تغییر نرخ تنزیل، نحوه انعکاس تغییرات تعهد در مبلغ دفتری دارایی معدنی، تفکیک افزایش ناشی از گذشت زمان از تغییرات برآورد و سطح افشای عدم اطمینان‌های مربوط به مبلغ و زمان تسویه شناسایی شد. استاندارد ملی ایران از نظر اصول بنیادین حسابداری ذخایر محیط‌زیستی با IAS 37 همگرایی قابل توجهی دارد، اما تفاوت‌های اجرایی در اندازه‌گیری بعدی، ارتباط ذخیره با دارایی و افشای عدم اطمینان‌ها می‌تواند بر مقایسه‌پذیری و شفافیت صورت‌های مالی شرکت‌های معدنی اثرگذار باشد؛ ازاین‌رو، تدوین راهنمای اجرایی دقیق‌تر و هماهنگی بیشتر با الزامات بین‌المللی ضروری به نظر می‌رسد.

دانلودها

دسترسی به دانلود اطلاعات مقدور نیست.

مراجع

Avi, M. S. (2022). Materiality and Relevance in Financial Reporting. Interpretation Problems and Solutions Adopted Internationally. International Journal of Accounting and Finance Studies, 5(2), p1. https://doi.org/10.22158/ijafs.v5n2p1

Boritz, J. E., & Timoshenko, L. M. (2024). Novice Auditors and Audits of Fair Values: Knowledge and Skill Requirements^*. Accounting Perspectives, 23(1), 39-77. https://doi.org/10.1111/1911-3838.12350

Clay, A., Joubert, S., & Moeketsi, N. N. (2022). Mine-Impacted Water: From Waste to Resource. Journal of the Southern African Institute of Mining and Metallurgy, 122(1), 1-4. https://doi.org/10.17159/2411-9717/1556/2022

Crumbley, D. L., Ariail, D. L., & Khayati, A. (2023). How Should Cryptocurrencies Be Defined and Reported? An Exploratory Study of Accounting Professor Opinions. Journal of Risk and Financial Management, 17(1), 3. https://doi.org/10.3390/jrfm17010003

Dabbaghi, M., Masoumi, S. R., & Zabihi, A. (2026). Drivers of Accountability in Iranian Non-Governmental Public Institutions: Institutional, Structural, and Normative Analysis of the Reporting Environment. Governmental Accounting Quarterly, 12(2), 1-17.

Deis, D. R., Reynolds, J. K., Wertheim, C., Xu, T., & Zhang, D. (2026). Going Concern Risk and Bankruptcy Outcomes Associated With Property, Plant, and Equipment Intensity, Impairment, and Age. Risks, 14(3), 45. https://doi.org/10.3390/risks14030045

Devi, P., & Sapna, y. (2024). Relationship of ESG Scores With Firm Performance: A Study of Indian Listed Companies. Inm. https://doi.org/10.1177/jinm.241242865

Durocher, S., & Georgiou, O. (2022). Framing Accounting for Goodwill: Intractable Controversies Between Users and Standard Setters. Critical Perspectives on Accounting, 89, 102357. https://doi.org/10.1016/j.cpa.2021.102357

Fernández, J. J., Fernández, M. Á. E., & Alonso, S. L. N. (2024). The Asset-Backing Risk of Stablecoin Trading: The Case of Tether. Economics and Business Review, 10(1). https://doi.org/10.18559/ebr.2024.1.1211

Hosseini, M. R., Hassanpour, S., Tamimi, M., & Jannatmakan, H. (2026). Identifying Environmental Accounting Components with Emphasis on Waste Management. Management Accounting and Auditing Knowledge, 15(59), 285-301.

Huang, Y., Yu, N., Yang, Y., & Huang, Y. (2026). Frontiers in FinTech: Multimodal Foundation Models for Financial Reporting and Decision Science. https://doi.org/10.48550/arxiv.2608.22724

Kang, G., & Raquel, S. (2023). An Exploratory Study of International Financial Reporting Standards (IFRS) From a Christian Perspective. Journal of Biblical Integration in Business, 26(1). https://doi.org/10.69492/jbib.v26i1.654

Koeplin, J. P., & Lélé, P. (2022). Human Capital Management Accounting Issues for SOX Compliance With Basel III Final Framework Operational Risk Standards. Journal of Corporate Accounting & Finance, 34(1), 9-20. https://doi.org/10.1002/jcaf.22578

López, D. M., & Greenwald, S. M. (2022). A Taxing Audit—On the Association Between Auditor Workload Compression and Tax Avoidance. International Journal of Auditing, 26(4), 420-445. https://doi.org/10.1111/ijau.12289

Malgas, M., & Zondi, B. W. (2021). Transformation of Governance in State-Owned Companies: The Case of South Africa as a Developing Country. Archives of Business Research, 9(7), 162-176. https://doi.org/10.14738/abr.97.10564

McGregor, W., Potter, B., Soderstrom, N. S., & Stevenson, K. M. (2021). Asbestos Contamination: Governance and Financial Reporting Issues in the Public, Private and Not‐for‐profit Sectors. Australian Accounting Review, 31(4), 307-320. https://doi.org/10.1111/auar.12350

Mesioye, O., & Bakare, I. A. (2024). Evaluating Financial Reporting Quality: Metrics, Challenges, and Impact on Decision-Making. International Journal of Research Publication and Reviews, 5(10), 1144-1156. https://doi.org/10.55248/gengpi.5.1024.2735

Olsson, S. (2023). Legal Standards and EU Tax Law. 233-250. https://doi.org/10.5040/9781509964048.ch-012

Osanlou, N., & Esmaili Khatibani, M. H. (2025). Investigating the impact of environmental, social and corporate governance on green innovation of companies listed on the Tehran Stock Exchange, considering the mediating role of financial constraints and environmental awareness of managers. Strategic Management Accounting, 2(3), 1-24. https://doi.org/10.22034/smajournal.2025.544479.1132

Rahmanian Koushkaki, A., Rabiei, K., & Kangouni Asl, F. (2025). The Role of Corporate Environmental Uncertainty in the Effect of Managerial Narcissism on Asymmetric Cost Behavior. Judgment and Decision Making in Accounting, 15(4), 107-126.

Sajadi-Rad, T., & Darabi, R. (2025). The Effect of Environmental, Social, and Governance Performance on the Cost of Financing with the Moderating Role of Green Financing. Strategic Management Accounting, 2(3), 87-110.

Shamsadini, A., Hassani, M., & Zare, M. (2025). Environmental Factors, Internal Capabilities, and Auditor Judgment Quality. Journal of Accounting Literature, 47(1), 1-22. https://doi.org/10.1108/JAL-09-2024-0105

Shkulipa, L. (2023). New Guidelines for the Application of International Accounting and Reporting Standards After Brexit. Journal of European Economy(Vol 22, No 2 (2023)), 266-286. https://doi.org/10.35774/jee2023.02.266

Smieliauskas, W. J., Craig, R., & Amernic, J. (2022). Elevating Financial Reporting Beyond a Mere Compliance Instrument^*. Accounting Perspectives, 21(1), 61-100. https://doi.org/10.1111/1911-3838.12282

Tlemsani, I., Hashim, M. A. M., & Matthews, R. (2023). The Impact of IFRS Adoption on Saudi Arabia. Journal of Islamic Accounting and Business Research, 15(3), 519-533. https://doi.org/10.1108/jiabr-11-2022-0304

Uzma, S. H. (2023). International Financial Reporting Standards Convergence in the Indian Context: Insights From Practitioners. Journal of Public Affairs, 23(3). https://doi.org/10.1002/pa.2861

Winiarska, K. (2024). Differences Between New Ifrs and Us Gaap Lease Standards and Their Effects on Publicly Listed Companies. Financial Internet Quarterly, 16(2), 14-23. https://doi.org/10.2478/fiqf-2020-0009

Zhou, Y., Liu, J., & Lei, D. (2022). The Effect of Financial Reporting Regimes on Audit Report Lags and Audit Fees: Evidence From Firms Cross-Listed in the USA. Journal of Financial Reporting and Accounting, 22(4), 917-941. https://doi.org/10.1108/jfra-09-2021-0261