حسابداری، امور مالی و هوش محاسباتی 3092-7366 در دست انتشار 1406 12 01 Accounting for Environmental Provisions and Mine Restoration Costs: A Comparative Study of Iranian National Accounting Standards and IAS 37 حسابداری ذخایر محیط‌زیستی و هزینه‌های بازسازی معادن: بررسی تطبیقی استانداردهای ملی ایران و استاندارد IAS 37 1 24 FA عفت اکرمی مقدم گروه حسابداری، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران Journal Article 2026 06 29 <p>This study aimed to comparatively examine the recognition, measurement, subsequent measurement, presentation, and disclosure requirements for environmental provisions and mine restoration costs under Iranian national accounting standards and IAS 37 and to identify the major areas of convergence and divergence between the two frameworks. This applied study employed a descriptive-analytical, documentary, and comparative design. The primary sample consisted of exactly two standards: Iranian Accounting Standard No. 4, “Provisions, Contingent Liabilities and Contingent Assets,” and IAS 37, “Provisions, Contingent Liabilities and Contingent Assets.” Data were collected using a researcher-developed comparative analysis checklist and analyzed through directed qualitative content analysis and clause-by-clause comparison. The analytical dimensions included the nature of obligations, recognition criteria, initial measurement, risk and uncertainty, discounting, changes in estimates, the relationship between restoration obligations and mining assets, and presentation and disclosure requirements. Each comparison was classified as complete convergence, partial convergence, or substantive difference. Of the 29 accounting requirements compared, 15 cases, representing 51.72%, showed complete convergence, 9 cases, representing 31.03%, showed partial convergence, and 5 cases, representing 17.24%, were classified as substantive differences. Accordingly, 82.75% of the examined items demonstrated at least partial convergence. The highest level of convergence was found in recognition criteria, including the existence of a present obligation, occurrence of a past obligating event, probability of resource outflow, and reliable estimation. The principal differences concerned subsequent measurement, changes in discount rates, adjustments to the carrying amount of the related mining asset, distinction between unwinding of discount and revisions in estimates, and disclosure of uncertainties regarding the amount and timing of settlement. Iranian accounting requirements are substantially aligned with IAS 37 in the fundamental principles governing environmental provisions; however, implementation-level differences in subsequent measurement, asset-related adjustments, and uncertainty disclosures may reduce comparability and transparency in mining companies’ financial statements, indicating a need for more detailed implementation guidance and greater alignment with international requirements.</p> <p>هدف پژوهش حاضر بررسی تطبیقی الزامات شناسایی، اندازه‌گیری، اندازه‌گیری بعدی، ارائه و افشای ذخایر محیط‌زیستی و هزینه‌های بازسازی معادن در استاندارد حسابداری ملی ایران و استاندارد بین‌المللی حسابداری IAS 37 و تعیین مهم‌ترین حوزه‌های همگرایی و تفاوت میان این دو چارچوب بود. این پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر روش، توصیفی–تحلیلی، اسنادی و تطبیقی بود. نمونه اصلی شامل دقیقاً 2 استاندارد، یعنی استاندارد حسابداری شماره 4 ایران با عنوان «ذخایر، بدهی‌های احتمالی و دارایی‌های احتمالی» و استاندارد IAS 37 بود. داده‌ها با استفاده از چک‌لیست تحلیل تطبیقی محقق‌ساخته گردآوری و بر اساس تحلیل محتوای کیفی هدایت‌شده و مقایسه بندبه‌بند بررسی شدند. محورهای تحلیل شامل ماهیت تعهد، شرایط شناسایی، اندازه‌گیری اولیه، ریسک و عدم اطمینان، تنزیل، تغییر برآورد، ارتباط تعهد بازسازی با دارایی معدنی و الزامات ارائه و افشا بود. هر مورد در یکی از سه طبقه همگرایی کامل، همگرایی نسبی یا تفاوت ماهوی قرار گرفت. از مجموع 29 حکم حسابداری مقایسه‌شده، 15 مورد معادل 51.72 درصد دارای همگرایی کامل، 9 مورد معادل 31.03 درصد دارای همگرایی نسبی و 5 مورد معادل 17.24 درصد دارای تفاوت ماهوی بودند؛ بنابراین، 82.75 درصد موارد حداقل نوعی همگرایی کامل یا نسبی نشان دادند. بیشترین همگرایی در شرایط شناسایی ذخیره، شامل وجود تعهد فعلی، رویداد گذشته، احتمال خروج منابع و قابلیت برآورد اتکاپذیر مشاهده شد. مهم‌ترین تفاوت‌ها در اندازه‌گیری بعدی، تغییر نرخ تنزیل، نحوه انعکاس تغییرات تعهد در مبلغ دفتری دارایی معدنی، تفکیک افزایش ناشی از گذشت زمان از تغییرات برآورد و سطح افشای عدم اطمینان‌های مربوط به مبلغ و زمان تسویه شناسایی شد. استاندارد ملی ایران از نظر اصول بنیادین حسابداری ذخایر محیط‌زیستی با IAS 37 همگرایی قابل توجهی دارد، اما تفاوت‌های اجرایی در اندازه‌گیری بعدی، ارتباط ذخیره با دارایی و افشای عدم اطمینان‌ها می‌تواند بر مقایسه‌پذیری و شفافیت صورت‌های مالی شرکت‌های معدنی اثرگذار باشد؛ ازاین‌رو، تدوین راهنمای اجرایی دقیق‌تر و هماهنگی بیشتر با الزامات بین‌المللی ضروری به نظر می‌رسد.</p> Environmental accounting environmental reserves mine restoration costs Accounting Standard No 4 IAS 37 disclosure of liabilities حسابداری محیط‌زیست ذخایر محیط‌زیستی هزینه‌های بازسازی معدن استاندارد حسابداری شماره ۴ IAS 37 افشای بدهی‌ها https://jafci.com/index.php/jafci/article/download/556/338