نقش قضاوت شهودی در تصمیمگیریهای اخلاقی و بروندادهای آموزش اخلاقیات حسابداری
کلمات کلیدی:
اخلاق حرفهای, تصمیمگیری اخلاقی, قضاوت شهودی, قضاوت مبتنی بر استدلال, مدل شهودگرایی اجتماعیچکیده
هدف پژوهش حاضر بررسی نقش قضاوت شهودی در تصمیمگیریهای اخلاقی دانشجویان حسابداری و تبیین پیامدهای آن برای آموزش اخلاقیات حسابداری با تأکید بر مدل شهودگرایی اجتماعی هیدت بود. پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر طرح اجرا شبهآزمایشی بود. جامعه آماری شامل 240 دانشجوی رشته حسابداری دانشگاه پیام نور استان یزد بود که از میان آنان، با استفاده از فرمول کوکران، 156 نفر بهعنوان نمونه انتخاب شدند. شرکتکنندگان در دو گروه الف و ب قرار گرفتند. در گروه الف، از پاسخدهندگان خواسته شد در مدتزمان محدود درباره یک موقعیت اخلاقی مرتبط با دستکاری گزارشهای مالی قضاوتی سریع انجام دهند؛ در گروه ب، پس از ارائه اطلاعات تکمیلی و نظرات سایر حسابداران، فرصت بیشتری برای تصمیمگیری در اختیار پاسخدهندگان قرار گرفت. سناریوهای پژوهش از مطالعه اندرسن و کلام اقتباس و بومیسازی شدند و پاسخها با استفاده از پرسشنامه مبتنی بر طیف هفتدرجهای لیکرت گردآوری شد. دادهها با استفاده از آمار استنباطی، تحلیل واریانس و تحلیل کوواریانس در نرمافزار SPSS تحلیل شدند. نتایج تحلیل واریانس نشان داد بین دو وضعیت تصمیمگیری سریع و تصمیمگیری مبتنی بر فرصت بیشتر برای استدلال، تفاوت آماری معناداری وجود دارد (p<0.001) و تفاوت درونگروهی نیز معنادار بود (p=0.003). تحلیلهای تکمیلی نشان داد اثر تصمیم اولیه (p=0.001) و عضویت در گروه آزمایشی (p=0.001) معنادار است. در مدل تکمیلی، سابقه کارآموزی نیز اثر معناداری بر تصمیمگیری داشت (p=0.002)، در حالی که بیشتر متغیرهای جمعیتشناختی، از جمله جنسیت، سن، تحصیلات، مرتبط بودن کارآموزی با مسیر شغلی و سابقه کار، اثر معناداری نشان ندادند. در مجموع، یافتهها از این فرض حمایت کردند که محدودیت زمانی استفاده از قضاوت شهودی را افزایش میدهد، در حالی که فراهمکردن زمان و اطلاعات بیشتر، تصمیمگیری مبتنی بر استدلال را تقویت میکند. قضاوت شهودی میتواند مرحلهای مهم و اولیه در شکلگیری تصمیمهای اخلاقی دانشجویان حسابداری باشد، اما فراهمکردن زمان، اطلاعات زمینهای و فرصت بررسی دیدگاههای دیگران میتواند زمینه گذار از واکنش شهودی به استدلال اخلاقی آگاهانهتر را فراهم سازد؛ بنابراین، آموزش اخلاق حسابداری میتواند با تلفیق تمرینهای مبتنی بر شهود، تحلیل سناریوهای اخلاقی و استدلال تأملی، توانایی دانشجویان را برای مواجهه مؤثرتر با مسائل اخلاقی حرفهای ارتقا دهد.
دانلودها
مراجع
Ahmed, A. (2010). Ethics in Auditing and Ethics Studies in Different Accounting Bodies. https://doi.org/10.2139/ssrn.1631346
Andersen, M. L., & Klamm, B. K. (2018). Haidt's Social Intuitionist Model: What Are the Implications for Accounting Ethics Education? Journal of Accounting Education, 44, 35-46. https://doi.org/10.1016/j.jaccedu.2018.05.001
Barrainkua, I., & Espinosa-Pike, M. (2017). The Influence of Auditors' Professionalism on Ethical Judgement: Differences Among Practitioners and Postgraduate Students. Revista de Contabilidad. https://doi.org/10.1016/j.rcsar.2017.07.001
Brown-Liburd, H., Issa, H., & Lombardi, D. (2015). Behavioral Implications of Big Data's Impact on Audit Judgment and Decision Making and Future Research Directions. Accounting Horizons, 29(2), 451-468. https://doi.org/10.2308/acch-51023
Delavar, A. (2015). Theoretical and Practical Foundations of Research in the Humanities and Social Sciences. Roshd Publications.
Durkheim, E. (2013). Professional Ethics and Civic Morals. Routledge.
Kazempour, M., Sheikh, M. J., & Tahmasbi, E. (2025). Explaining the Ethical Predispositions of Accounting Students: An Analytical Approach to the Effectiveness and Development of Professional Ethics Education. 10(20), 203-249.
Lapsley, D. K., & Hill, P. L. (2008). On Dual Processing and Heuristic Approaches to Moral Cognition. Journal of Moral Education, 37(3), 313-332. https://doi.org/10.1080/03057240802227486
Namazi, M., & Rajab Dori, H. (2025). The Moderating Role of Proactive Personality and the Mediating Role of Self-Efficacy in the Relationship Between Teaching Styles and Ethical Behavior of Accounting Students. Judgment and Decision Making in Accounting, 4(4), 1-35.
Olson, J. (2017). Two Kinds of Ethical Intuitionism: Brentano's and Reid's. The Monist, 100(1), 106-119.
Paino, H., Smith, M., & Ismail, Z. (2012). Auditor Acceptance of Dysfunctional Behaviour: An Explanatory Model Using Individual Factors. Journal of Applied Accounting Research. https://doi.org/10.1108/09675421211231907
Poje, T., & Zaman Groff, M. (2023). Ways Ethics Education Toolkit Impacts Moral Judgment of Accounting Students. Accounting Research Journal, 36(2/3), 251-273. https://doi.org/10.1108/ARJ-10-2022-0258
Saghafi, A., Rahmani, H., & Rafiei, A. (2010). Accounting Ethics Education at the Undergraduate Level. Quarterly Journal of Ethics in Science and Technology, 5(1-2).
Wardayati, S. M., & Arif, A. (2017). The Influence of Individual Rank, Work Experience, and Firm Size, on the Professionalism and Output of Internal Auditor.
Yulianti, Y., Zarkasyi, M. W., Suharman, H., & Soemantri, R. (2023). Effects of Professional Commitment, Commitment to Ethics, Internal Locus of Control and Emotional Intelligence on the Ability to Detect Fraud Through Reduced Audit Quality Behaviors. Journal of Islamic Accounting and Business Research, 12(3), 36-48. https://doi.org/10.1108/JIABR-02-2021-0076
دانلود
گاهشمار انتشار
- ارسال
- بازنگری
- پذیرش
شماره
نوع مقاله
مجوز
حق نشر 2026 Azadeh Alsadat Torabzadeh Bafghi (Corresponding author)
این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 می باشد.
