حسابداری، امور مالی و هوش محاسباتی 3092-7366 در دست انتشار 1406 12 01 Developing a Paradigmatic Model of Intelligent Internal Auditing in Banks Based on COBIT and Artificial Intelligence: A Grounded Theory Approach تدوین الگوی پارادایمی حسابرسی داخلی هوشمند بانک‌ها مبتنی بر چارچوب COBIT با کاربرد هوش مصنوعی: رویکرد نظریه داده‌بنیاد 1 20 FA رویا مصطفایی گروه حسابداری، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران فریدون رهنمای رودپشتی گروه حسابداری،واحد علوم و تحقیقات،دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران هاشم نیکومرام گروه حسابداری، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران مسعود غلامزاده لداری گروه حسابداری،واحد علوم و تحقیقات،دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران Journal Article 1405 02 02 <p>This study aimed to develop a paradigmatic model of intelligent internal auditing in banks based on the COBIT framework and the capabilities of artificial intelligence. This applied study adopted a qualitative, exploratory, and theory-building design using the systematic grounded theory approach. The study population consisted of university academics and senior audit managers in state-owned banks with expertise in internal auditing, internal control, information technology governance, risk management, data analytics, and artificial intelligence. Theoretical sampling was implemented through purposive and snowball procedures, and semi-structured interviews continued until theoretical saturation was achieved with 12 experts. Data were collected through an interview guide containing seven open-ended questions and complementary document analysis. Credibility and dependability were enhanced through source triangulation, expert review, participant diversity, process documentation, constant comparison, and review of preliminary findings. Data were analyzed using open, axial, and selective coding. The analysis generated 187 open codes, 18 axial categories, and six major categories. In the final paradigmatic model, “COBIT-based governance integration” emerged as the causal condition; “technological infrastructure and the data ecosystem” as the contextual condition; “human empowerment and cultural transformation” as the intervening condition; “analytical intelligence and predictive assessment” as the central phenomenon; “intelligent automation and continuous auditing” as the strategic response; and “intelligent risk and compliance management” as the principal outcome. The resulting relationships indicated that COBIT-based governance provides strategic direction, data and technological infrastructure establish the operational foundation, and human and cultural capacities facilitate or constrain implementation. Analytical intelligence transforms data into audit evidence and predictive insight, while automation and continuous auditing operationalize these capabilities and ultimately support dynamic risk assessment, continuous compliance monitoring, and proactive fraud detection and prevention. Intelligent internal auditing in banks cannot be achieved merely through the deployment of isolated AI tools; rather, it requires an integrated architecture that simultaneously aligns governance, data, technology, human competencies, and auditing processes. The proposed model can provide a conceptual framework for internal audit transformation, AI-based audit initiatives, professional competency development, and more proactive risk and compliance management in banking institutions.</p> <p>هدف پژوهش حاضر، تدوین الگوی پارادایمی حسابرسی داخلی هوشمند در بانک‌ها مبتنی بر چارچوب COBIT و با بهره‌گیری از ظرفیت‌های هوش مصنوعی بود. پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر رویکرد، کیفی، اکتشافی و نظریه‌ساز بود که با روش نظریه داده‌بنیاد و رویکرد نظام‌مند انجام شد. جامعه پژوهش شامل استادان دانشگاه و مدیران ارشد حسابرسی بانک‌های دولتی دارای دانش و تجربه در حسابرسی داخلی، کنترل داخلی، حاکمیت فناوری اطلاعات، مدیریت ریسک، تحلیل داده و هوش مصنوعی بود. نمونه‌گیری با منطق نظری و به‌صورت هدفمند و گلوله‌برفی انجام شد و مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته تا دستیابی به اشباع نظری ادامه یافت که در مصاحبه با ۱۲ خبره حاصل شد. ابزار گردآوری داده‌ها راهنمای مصاحبه شامل هفت پرسش باز و تحلیل اسناد و مدارک بود. اعتبار داده‌ها از طریق سه‌سوسازی منابع، بازبینی خبرگان، تنوع مشارکت‌کنندگان، مستندسازی فرایند و مقایسه مستمر تقویت شد. داده‌ها با کدگذاری باز، محوری و انتخابی تحلیل شدند. تحلیل داده‌ها به استخراج ۱۸۷ کد باز، ۱۸ مقوله محوری و شش مقوله اصلی منجر شد. در الگوی پارادایمی نهایی، «یکپارچگی حاکمیتی مبتنی بر COBIT» به‌عنوان شرایط علّی، «زیرساخت‌های فناورانه و اکوسیستم داده» به‌عنوان بستر حاکم، «توانمندسازی انسانی و تحول فرهنگی» به‌عنوان شرایط مداخله‌گر، «هوشمندی تحلیلی و ارزیابی پیش‌بینانه» به‌عنوان پدیده محوری، «اتوماسیون هوشمند و حسابرسی مستمر» به‌عنوان راهبرد و «مدیریت هوشمند ریسک و انطباق» به‌عنوان پیامد شناسایی شد. روابط حاصل نشان داد که حاکمیت مبتنی بر COBIT جهت تحول را تعیین می‌کند، زیرساخت داده و فناوری بستر آن را فراهم می‌سازد، عوامل انسانی و فرهنگی بر تحقق آن اثر می‌گذارند و قابلیت‌های تحلیلی از طریق اتوماسیون و پایش مستمر به مدیریت پیش‌دستانه ریسک، انطباق و تقلب منتهی می‌شوند. حسابرسی داخلی هوشمند در بانک‌ها حاصل استقرار منفرد ابزارهای هوش مصنوعی نیست، بلکه مستلزم یک معماری یکپارچه از حاکمیت، داده، فناوری، سرمایه انسانی و فرایندهای حسابرسی است. الگوی ارائه‌شده می‌تواند چارچوبی برای برنامه‌ریزی تحول حسابرسی داخلی، طراحی پروژه‌های هوش مصنوعی، توسعه صلاحیت‌های حرفه‌ای و تقویت مدیریت پویا و پیش‌نگر ریسک و انطباق در بانک‌ها فراهم سازد.</p> https://jafci.com/index.php/jafci/article/download/536/329