حسابداری، امور مالی و هوش محاسباتی 3092-7366 در دست انتشار 1406 10 01 The Contextual Practice Framework of Positive Creative Accounting: A Grounded Theory Approach چارچوب رویه‌های زمینه‌ای حسابداری خلاقانه مثبت‌گرا: رویکرد نظریه داده‌بنیاد 1 24 FA محمد زال نژاد گروه حسابداری، واحد بناب، دانشگاه آزاد اسلامی، بناب، ایران رسول عبدی گروه حسابداری، واحد بناب، دانشگاه آزاد اسلامی، بناب، ایران. نادر رضائی گروه حسابداری، واحد بناب، دانشگاه آزاد اسلامی، بناب، ایران علی جعفری گروه حسابداری، واحد بناب، دانشگاه آزاد اسلامی، بناب، ایران Journal Article 1404 12 02 <p>This study aimed to develop a positive creative accounting model that reflects the environmental characteristics, institutional requirements, and prevailing conditions of the national financial reporting system. This applied study adopted a qualitative, exploratory design grounded in the interpretive paradigm. A multifaceted grounded theory methodology and the systematic approach of Strauss and Corbin were employed to construct the proposed model. The participants consisted of 14 university professors, scholars, and experts with academic and professional experience in accounting and financial reporting. They were recruited during the first half of 2025 through purposive and snowball sampling. Data were collected through in-depth, semi-structured interviews, and sampling continued until theoretical saturation was achieved. The interview data were analyzed through open, axial, selective, and process coding. Trustworthiness was enhanced through prolonged interviews, participant confirmation of the researchers’ interpretations, audio recording and repeated examination of the interviews, parallel coding, and intercoder agreement assessment. The overall agreement between the coders was approximately 91%, indicating acceptable dependability of the coding process. The qualitative analysis generated six main dimensions and 16 core components. The central phenomenon comprised “informational value creation” and “responsible forward-looking reporting.” The causal conditions included evolving environmental requirements, limitations of conventional financial reporting frameworks, interpretive capacities of accounting standards, and the need to reduce information asymmetry. Strong corporate governance and internal controls, together with the technical and professional capabilities of financial teams, were identified as contextual conditions. Innovation-enhancing factors in financial reporting and barriers to responsible creativity constituted the intervening conditions. The principal strategies were the development of financial report content and the transformation of the financial reporting process. The anticipated consequences included deeper financial transparency, stronger accounting accountability, facilitation of long-term financial value creation, and improved financial decision-making quality. Positive creative accounting can redirect the flexibility and professional judgment embedded in accounting standards from potentially biased representation toward the responsible enhancement of the informational value of financial reports. Its effective implementation requires robust corporate governance, professional competence, appropriate internal controls, and redesigned reporting processes. The proposed framework provides a conceptual foundation for professional policymaking, financial reporting reform, and the improvement of transparency and stakeholder decision-making effectiveness.</p> <p>پژوهش حاضر با هدف طراحی الگوی حسابداری خلاقانه مثبت‌گرا متناسب با ویژگی‌های محیطی، الزامات نهادی و شرایط حاکم بر نظام گزارشگری مالی کشور انجام شد. این پژوهش از نظر هدف کاربردی، از نظر رویکرد کیفی و اکتشافی و از لحاظ فلسفی مبتنی بر پارادایم تفسیری بود. برای تدوین الگو از روش نظریه داده‌بنیاد چندوجهی و رهیافت نظام‌مند اشتراوس و کوربین استفاده شد. مشارکت‌کنندگان شامل 14 نفر از استادان دانشگاه، صاحب‌نظران و خبرگان دارای تجربه علمی و حرفه‌ای در حوزه حسابداری و گزارشگری مالی بودند که در نیمه نخست سال 2025 با استفاده از نمونه‌گیری هدفمند و گلوله‌برفی انتخاب شدند. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های عمیق و نیمه‌ساختاریافته گردآوری شد و نمونه‌گیری تا دستیابی به اشباع نظری ادامه یافت. تحلیل داده‌ها با اجرای مراحل کدگذاری باز، محوری، گزینشی و فرایندی انجام شد. برای تأمین اعتبار یافته‌ها از بازبینی برداشت‌های پژوهشگر توسط مشارکت‌کنندگان، ضبط و بررسی مصاحبه‌ها، کدگذاری موازی و محاسبه توافق میان کدگذاران استفاده شد؛ میزان توافق کلی کدگذاران نیز حدود 91 درصد گزارش شد. تحلیل داده‌ها به استخراج شش بعد اصلی و 16 مؤلفه محوری منجر شد. پدیده محوری الگو شامل «ارزش‌آفرینی اطلاعاتی» و «گزارشگری آینده‌نگر مسئولانه» بود. شرایط علّی از الزامات محیطی متحول، محدودیت چارچوب‌های متعارف گزارشگری مالی، ظرفیت‌های تفسیری استانداردهای حسابداری و ضرورت کاهش عدم تقارن اطلاعاتی تشکیل شد. استحکام حاکمیت شرکتی و کنترل‌های داخلی و نیز توانمندی‌های فنی و حرفه‌ای تیم مالی به‌عنوان شرایط زمینه‌ای شناسایی شدند. عوامل تقویت‌کننده نوآوری در گزارشگری مالی و عوامل بازدارنده خلاقیت مسئولانه، شرایط مداخله‌گر الگو را شکل دادند. توسعه محتوای گزارش مالی و تحول فرایند گزارشگری مالی نیز راهبردهای اصلی بودند. پیامدهای اجرای الگو شامل تعمیق شفافیت مالی، تحکیم مسئولیت‌پذیری حسابداری، تسهیل خلق ارزش مالی بلندمدت و ارتقای کیفیت تصمیم‌گیری مالی بود. حسابداری خلاقانه مثبت‌گرا می‌تواند انعطاف و قضاوت حرفه‌ای موجود در استانداردهای حسابداری را از ابزاری برای بازنمایی جهت‌دار اطلاعات، به ظرفیتی مسئولانه برای افزایش ارزش اطلاعاتی گزارش‌ها تبدیل کند. تحقق این رویکرد مستلزم حاکمیت شرکتی اثربخش، توانمندی تخصصی، کنترل‌های داخلی مناسب و توسعه فرایندهای گزارشگری است. الگوی ارائه‌شده می‌تواند مبنایی برای سیاست‌گذاری حرفه‌ای، بازطراحی گزارشگری مالی و ارتقای شفافیت و کارایی تصمیم‌گیری ذی‌نفعان فراهم سازد.</p> https://jafci.com/index.php/jafci/article/download/474/306