حسابداری، امور مالی و هوش محاسباتی 3092-7366 در دست انتشار 1406 06 01 Presenting a Tax Avoidance Model Using Thematic Analysis in the Tehran Stock Exchange ارائه الگوی اجتناب مالیاتی با استفاده از روش تحلیل مضمون در بورس اوراق بهادار تهران 1 20 FA هادی ملائی گروه حسابداری، واحد بین المللی کیش، دانشگاه آزاد اسلامی، کیش، ایران خسرو مرادی شهدادی گروه مدیریت مالی، واحد قشم، دانشگاه آزاد اسلامی، قشم، ایران مصطفی قنبری قلعه رودخانی گروه حسابداری، واحد فومن و شفت، دانشگاه آزاد اسلامی، فومن، ایران Journal Article 1404/11/01 <p>This study aimed to present a comprehensive and multidimensional model of the factors affecting tax avoidance in companies listed on the Tehran Stock Exchange. This applied study adopted a qualitative-exploratory design using thematic analysis. Data were collected through semi-structured interviews with 20 experts, including university professors and senior managers of listed companies. Participants were selected purposively, and sampling continued until theoretical saturation was achieved. The interview data were analyzed using MAXQDA software through open, axial, and selective coding. To ensure the credibility and reliability of the findings, independent coding, Cohen’s kappa coefficient, and Lincoln and Guba’s trustworthiness criteria were employed. Thematic analysis resulted in the identification of 70 basic themes, 21 organizing themes, and 5 global themes. The global themes included corporate governance, environmental factors, audit quality, financial characteristics and financial reporting, and market- and stock-related factors. Among the organizing themes, board characteristics, firm performance, and ownership structure had the highest frequencies, indicating their greater relative importance from the experts’ perspective. In addition, the inter-coder agreement coefficient was 0.87, and the overall level of expert agreement was estimated at approximately 97%, confirming the adequacy and credibility of the extracted model. The findings indicate that tax avoidance among listed companies is a multidimensional phenomenon shaped by the interaction of internal organizational mechanisms and external institutional conditions. The proposed model can serve as a conceptual basis for tax policymaking, strengthening corporate governance, improving audit quality, and developing future quantitative studies on tax avoidance.</p> <p>هدف پژوهش حاضر ارائه الگویی جامع و چندبعدی از عوامل مؤثر بر اجتناب مالیاتی در شرکت‌های پذیرفته‌شده در بورس اوراق بهادار تهران بود. این پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر رویکرد، کیفی ـ اکتشافی بود و با استفاده از روش تحلیل مضمون انجام شد. داده‌های پژوهش از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با ۲۰ نفر از خبرگان، شامل اساتید دانشگاه و مدیران ارشد شرکت‌های بورسی، گردآوری شد. انتخاب مشارکت‌کنندگان به‌صورت هدفمند و تا رسیدن به اشباع نظری ادامه یافت. داده‌ها با استفاده از نرم‌افزار MAXQDA و طی مراحل کدگذاری باز، محوری و انتخابی تحلیل شدند. برای اطمینان از اعتبار و پایایی یافته‌ها، از کدگذاری مستقل، ضریب توافق کاپای کوهن و معیارهای اعتباربخشی لینکلن و گوبا استفاده شد. تحلیل مضمون به استخراج ۷۰ مضمون پایه، ۲۱ مضمون سازمان‌دهنده و ۵ مضمون فراگیر منجر شد. مضامین فراگیر شامل حاکمیت شرکتی، عوامل محیطی، کیفیت حسابرسی، ویژگی‌های مالی و گزارشگری مالی، و عوامل بازار و مرتبط با سهام شرکت بودند. بیشترین فراوانی در میان مضامین سازمان‌دهنده به ویژگی‌های هیئت‌مدیره، عملکرد شرکت و ساختار مالکیت اختصاص داشت. همچنین، ضریب توافق بین کدگذاران ۰/۸۷ و میزان توافق خبرگان حدود ۹۷ درصد گزارش شد که نشان‌دهنده اعتبار مناسب الگوی استخراج‌شده بود. یافته‌ها نشان داد که اجتناب مالیاتی در شرکت‌های بورسی پدیده‌ای چندبعدی است که تحت تأثیر تعامل عوامل درون‌سازمانی و برون‌سازمانی قرار دارد. الگوی ارائه‌شده می‌تواند مبنایی برای سیاست‌گذاری مالیاتی، تقویت حاکمیت شرکتی، بهبود کیفیت حسابرسی و طراحی پژوهش‌های کمی آینده در حوزه اجتناب مالیاتی باشد.</p> https://jafci.com/index.php/jafci/article/download/423/279