حسابداری، امور مالی و هوش محاسباتی 3092-7366 در دست انتشار 1406 04 01 Designing a Model of Risk-Taking Drivers in the Iranian Banking System: A Foresight-Based Scenario Planning Approach طراحی الگوی پیشران‌های ریسک‌پذیری در نظام بانکی ایران: پیوند با آینده‌پژوهی با رویکرد سناریونویسی 1 17 FA زهرا شعبانی گروه حسابداری، واحد سیرجان، دانشگاه آزاد اسلامی، سیرجان، ایران. عباس شیبانی تذرجی گروه حسابداری، واحد سیرجان، دانشگاه آزاد اسلامی، سیرجان، ایران. کاظم شمس الدینی دانشیار، گروه حسابداری، دانشگاه شهید باهنر کرمان، کرمان، ایران. حسین شفیعی گروه حسابداری، واحد سیرجان، دانشگاه آزاد اسلامی، سیرجان، ایران. Journal Article 1404 04 09 <p>This study aims to develop an integrated model of key drivers influencing risk-taking in the Iranian banking system and to explore its plausible futures through foresight and scenario planning. This research adopted a pragmatic mixed-method exploratory design. In the qualitative phase, data were collected through 15 semi-structured interviews with senior banking risk experts and analyzed using thematic analysis, leading to the identification of four global themes, eight organizing themes, and 37 basic themes. In the quantitative phase, the interrelationships among the drivers were examined using cross-impact analysis and the key variables were extracted. Based on these critical drivers, future scenarios were constructed using a structured scenario planning approach. The rigor of the qualitative model was ensured through credibility, transferability, confirmability, and test–retest reliability procedures. The findings revealed that macroeconomic instability, monetary policies, financial structure, and macro policies exert the strongest direct and indirect effects on banking risk-taking. Accordingly, four dominant scenarios—Stability and Sustainability, Systemic Fragility, Systemic Collapse, and Systemic Chaos—were identified, representing a comprehensive range of possible futures for banking risk behavior. The results indicate that effective management of bank risk-taking requires a structural understanding of its driving forces and future uncertainties, and that scenario-based foresight provides a robust strategic framework for sustainable banking policymaking in Iran.</p> <p>هدف این پژوهش طراحی یک الگوی جامع از پیشران‌های مؤثر بر ریسک‌پذیری نظام بانکی ایران و تبیین آینده‌های محتمل آن با استفاده از رویکرد آینده‌پژوهی و سناریونویسی است. این پژوهش با رویکرد پراگماتیستی و به‌صورت آمیخته اکتشافی انجام شد. در بخش کیفی، داده‌ها از طریق ۱۵ مصاحبه نیمه‌ساختاریافته با خبرگان ارشد ریسک بانکی گردآوری و با روش تحلیل مضمون تحلیل گردید که منجر به شناسایی ۴ مضمون فراگیر، ۸ مضمون سازمان‌دهنده و ۳۷ مضمون پایه شد. در بخش کمی، روابط میان پیشران‌ها با روش تحلیل اثرات متقاطع بررسی و متغیرهای کلیدی استخراج گردید. سپس با بهره‌گیری از روش سناریونویسی، آینده‌های محتمل بر اساس چهار پیشران کلیدی طراحی شد. روایی و پایایی الگوی کیفی از طریق شاخص‌های اعتبارپذیری، انتقال‌پذیری، تأییدپذیری و پایایی بازآزمون تأیید شد. یافته‌ها نشان داد چهار متغیر «بی‌ثباتی کلان»، «سیاست‌های پولی»، «ساختار مالی» و «سیاست‌های کلان» بیشترین تأثیرگذاری مستقیم و غیرمستقیم را بر ریسک‌پذیری نظام بانکی دارند. بر مبنای این متغیرها چهار سناریوی قوی شامل «ثبات و پایداری»، «شکنندگی سیستمیک»، «فروپاشی سیستمیک» و «هرج‌ومرج سیستمیک» شناسایی شد که طیفی از آینده‌های ممکن رفتار ریسک‌پذیری بانک‌ها را ترسیم می‌کند. نتایج نشان می‌دهد که مدیریت مؤثر ریسک‌پذیری بانک‌ها بدون شناخت ساختاری پیشران‌های کلیدی و آینده‌های محتمل امکان‌پذیر نیست و رویکرد سناریومحور می‌تواند ابزار راهبردی مهمی برای سیاست‌گذاری پایدار در نظام بانکی ایران فراهم سازد.</p> https://jafci.com/index.php/jafci/article/download/312/319