حسابداری، امور مالی و هوش محاسباتی 3092-7366 4 تیر 1405 1405 04 01 Designing a Conceptual Model for Fraud Detection in Banking Payments Using a Blockchain Approach طراحی مدل مفهومی کشف تقلب در پرداخت‌های بانکی با رویکرد بلاکچین 1 17 10.61838/jafci.250 FA حمید دهقانی گروه مدیریت، واحد دهاقان، دانشگاه آزاداسلامی، دهاقان، ایران. محمدرضا شریفی قزوینی گروه مهندسی صنایع، واحد دهاقان، دانشگاه آزاد اسلامی، اصفهان، ایران. سعید آقاسی گروه مدیریت، واحد دهاقان، دانشگاه آزاد اسلامی، دهاقان، ایران. Journal Article 1404/03/31 <p>The main objective of this study is to design a conceptual model for detecting and preventing fraud in banking payment systems through blockchain technology. This research is applied–developmental in purpose, interpretivist in philosophy, inductive in approach, and qualitative in strategy. Data were collected through a literature review, semi-structured interviews with ten banking and blockchain experts, and a questionnaire. Thematic analysis and meta-synthesis were employed to identify categories and components. Inter-coder reliability (81% and 83%) confirmed the consistency of coding across researchers. The results revealed that fraud detection in blockchain-based payment systems is influenced by four major categories: technological, internal organizational, external organizational, and financial–technical factors. The final model indicates that blockchain enhances fraud detection efficiency by eliminating intermediaries, improving data transparency, increasing transaction security, and reducing operational costs. Moreover, technology transfer, legal frameworks, information infrastructure, management capabilities, and financial capacities play critical roles in the effective implementation of blockchain in the banking sector. The proposed model demonstrates that blockchain technology can serve as a reliable and transparent infrastructure for fraud detection and prevention in Iran’s banking industry. By ensuring data integrity and accountability, blockchain provides a transformative framework that strengthens trust and operational performance in digital financial systems.</p> <p>هدف این پژوهش طراحی یک مدل مفهومی برای شناسایی و کشف تقلب در پرداخت‌های بانکی با استفاده از فناوری بلاکچین است. این پژوهش از نظر هدف کاربردی–توسعه‌ای، از نظر فلسفه تفسیرگرایانه، از منظر رویکرد استقرایی و از حیث استراتژی کیفی است. داده‌ها از طریق مطالعه کتابخانه‌ای، مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با ۱۰ خبره حوزه بانکداری و بلاکچین، و پرسشنامه جمع‌آوری شدند. تحلیل داده‌ها با رویکرد فراترکیب و تحلیل مضمون انجام گرفت. برای سنجش پایایی کدگذاری از روش توافق درونی بین کدگذاران همکار استفاده شد که نتایج قابل قبول (۸۱٪ و ۸۳٪) به‌دست آمد. نتایج نشان داد که عوامل مؤثر بر کشف تقلب در پرداخت‌های بانکی با رویکرد بلاکچین در چهار دسته اصلی قرار می‌گیرند: عوامل تکنولوژیک، عوامل درون‌سازمانی، عوامل برون‌سازمانی و عوامل فنی–مالی. این مدل نهایی نشان داد که فناوری بلاکچین می‌تواند از طریق حذف واسطه‌ها، افزایش شفافیت، بهبود امنیت داده‌ها و کاهش هزینه‌های تراکنش، کارایی کشف تقلب را در نظام بانکی افزایش دهد. همچنین، انتقال فناوری، زیرساخت‌های اطلاعاتی، ظرفیت‌های مالی و عوامل قانونی از مؤلفه‌های کلیدی در موفقیت این سیستم هستند. مدل ارائه‌شده بیانگر آن است که به‌کارگیری فناوری بلاکچین در نظام بانکی ایران می‌تواند به عنوان ابزاری مؤثر برای کشف و پیشگیری از تقلب مالی عمل کند. این فناوری با فراهم کردن شفافیت، امنیت و قابلیت حسابرسی بالا، زیرساختی نوین برای بهبود اعتماد در تراکنش‌های مالی فراهم می‌آورد.</p> https://jafci.com/index.php/jafci/article/download/250/239