حسابداری، امور مالی و هوش محاسباتی 3092-7366 4 تیر 1405 1405 04 01 Identifying Network-Dependent Risk Nodes in the Tehran and Iraq Stock Exchanges شناسایی گره‌های سازمانی وابسته به ریسک از دیدگاه شبکه در بورس اوراق بهادار تهران و عراق 1 16 10.61838/jafci.240 FA کرار عبود حامی الحافی دانشجوی دکتری، گروه حسابداری، واحد اصفهان (خوراسگان)، دانشگاه آزاد اسلامی، اصفهان، ایران بهاره بنی طالبی دهکردی گروه حسابداری، واحد شهرکرد، دانشگاه آزاد اسلامی، شهرکرد، ایران مصطفى عبد الحسين علي المنصوري گروه حسابدارى، دانشکده مديرت و اقتصاد، دانشگاه المثنى، سماوه، عراق مسعود فولادی گروه حسابداری، واحد اصفهان (خوراسگان)، دانشگاه آزاد اسلامی، اصفهان، ایران Journal Article 1404/04/21 <p>This study aims to identify and classify organizational nodes that contribute to systemic risk propagation in the Tehran and Baghdad stock exchanges from a network perspective to inform regulatory and corporate risk management priorities. This applied qualitative study sampled domain experts (13 for Tehran, 13 for Iraq) drawn from senior firm managers, financial analysts, and industry specialists using theoretical/snowball sampling. Semi-structured interviews were conducted, transcribed, and coded in MAXQDA. Key risk attributes were inductively extracted via thematic content analysis and mapped to network roles (central, bridging/intermediary, peripheral) to identify high-risk nodes within selected industries. The qualitative inference identified 19 high-risk nodes across the two exchanges (6 in Tehran, 13 in Iraq), unevenly distributed across industries with petrochemicals and transport exhibiting the greatest concentration of risk nodes. In Iran, firms such as a major petrochemical producer and a leading automotive manufacturer emerged as central or intermediary nodes with high systemic spillover potential; in Iraq, major telecom and large service-sector firms were inferred as central risk transmitters. Financial leverage, high indebtedness, low liquidity, managerial weaknesses, dependency on foreign inputs/technology, and extensive contractor linkages were inferred as principal predictors of a node’s propensity to transmit risk. Cross-country differences were inferred: Iraqi nodes showed greater sensitivity to external shocks (oil price, exchange rates) while Iranian nodes reflected structural vulnerabilities tied to leverage and supply dependencies. The network role (central vs. intermediary vs. peripheral) was inferred to moderate the magnitude of systemic impact. Network analysis effectively pinpoints firms whose failure or distress could propagate systemic risk; regulators and firms should prioritize monitoring and interventions for central and bridging nodes—focusing on deleveraging, liquidity buffers, enhanced reporting, and contingency planning—to mitigate network-level contagion.</p> <p>هدف این پژهش شناسایی و طبقه‌بندی گره‌های سازمانی مؤثر در انتشار ریسک سیستمی در بورس‌های اوراق بهادار تهران و بغداد از منظری شبکه‌ای به‌منظور ارائه اولویت‌های نظارتی و مدیریتی بود. پژوهش براساس رویکرد کیفی و کاربردی طراحی شد؛ نمونه شامل خبرگان منتخب (۱۳ نفر از بورس تهران و ۱۳ نفر از بورس عراق) از میان مدیران ارشد، تحلیلگران مالی و کارشناسان صنعتی بود که از طریق نمونه‌گیری نظری/گلوله‌برفی انتخاب شدند. داده‌ها با مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته گردآوری و با نرم‌افزار MAXQDA کدگذاری و تحلیل شد. معیارهای ریسک کلیدی از تحلیل محتوا استخراج و نقش‌های شبکه‌ای (مرکزی، واسطه‌ای، حاشیه‌ای) برای شرکت‌ها تعیین گردید. نتیجه‌گیری مبتنی بر داده‌های کیفی نشان می‌دهد ۱۹ گره پرریسک شناسایی شد (۶ در تهران، ۱۳ در عراق) که توزیع آن میان صنایع نابرابر است؛ صنایع پتروشیمی و حمل‌ونقل بیشترین سهم را دارند. در بازار ایران نمونه‌هایی مثل پتروشیمی خلیج‌فارس و ایران‌خودرو به‌عنوان گره‌های با پتانسیل سرریز بالا و نقش‌های مرکزی یا واسطه‌ای تعیین شدند؛ در عراق شرکت‌هایی همچون آسیاسل و شرکت‌های بزرگ خدماتی نقش‌های مرکزی و واسطه‌ای و پتانسیل انتقال ریسک بالاتری داشتند. ویژگی‌های مالی (اهرم مالی بالا، بدهی زیاد) و عملیاتی (ضعف مدیریت، وابستگی به واردات یا تأمین‌کنندگان خارجی، نقدینگی پایین) به‌عنوان متغیرهای کلیدی مرتبط با نقش شبکه‌ای پرریسکی استخراج شدند. تفاوت‌های کشوری در ترکیب سنی و جنسیتی خبرگان و در حساسیت به عوامل برون‌زا (قیمت نفت، نرخ ارز) نیز بر الگوی گره‌ها مؤثر بود. تحلیل شبکه‌ای نشان می‌دهد شناسایی و مانیتورینگ گره‌های مرکزی و واسطه‌ای در بورس‌های ایران و عراق برای کاهش ریسک سیستمی حیاتی است؛ سیاست‌گذار و شرکت‌ها باید روی مدیریت اهرم مالی، نقدینگی و تقویت زیرساخت‌های گزارش‌دهی و مدیریتی تمرکز کنند تا مسیرهای انتشار ریسک مختل گردد.</p> https://jafci.com/index.php/jafci/article/download/240/146