حسابداری، امور مالی و هوش محاسباتی 3092-7366 4 پاییز 1405 1405 07 01 Analysis of the Causal Relationships between Capital Adequacy, Liquidity, and Profitability Indicators of Banks within the Framework of the Central Bank of Iran's Regulatory Regulations Using the DEMATEL Approach تحلیل روابط علّی میان شاخص‌های کفایت سرمایه، نقدینگی و سودآوری بانک‌ها در چارچوب مقررات نظارتی بانک مرکزی ایران با رویکرد دیمتل 1 17 10.61838/jafci.216 FA ابراهیم آذرکمند دانشجوی دکتری، گروه حسابداری، واحد قزوین، دانشگاه آزاد اسلامی، قزوین، ایران سیدرسول حسینی استادیار، گروه حسابداری، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه زنجان، زنجان، ایران وحید محمودی گروه حسابداری،واحد قزوین، دانشگاه آزاد اسلامی، قزوین، ایران حبیب امیربیکی لنگرودی گروه حسابداری،واحد قزوین، دانشگاه آزاد اسلامی، قزوین، ایران Journal Article 1404/04/24 <p>The objective of this study is to analyze the causal relationships among capital adequacy, liquidity, and profitability indicators of banks within the framework of the Central Bank of Iran's regulatory system using the DEMATEL approach to explain the role of supervisory factors in improving bank performance. This applied descriptive research used documentary analysis and pairwise comparison questionnaires. The statistical population included 15 senior banking experts and officials from the Central Bank of Iran selected purposefully. Data were analyzed through the fuzzy DEMATEL method to determine causal and effect relationships among the main variables. The DEMATEL results indicated that liquidity, profitability, regulatory factors, and capital adequacy significantly affect bank performance. Regulatory factors had the highest causal impact (mean 18.740), followed by capital adequacy (9.497) and liquidity (8.742), while profitability had the highest effect-receiving score (14.975) and no causal influence on other factors. The causal model revealed that regulatory policies primarily affect capital adequacy and liquidity, which subsequently influence profitability. Regulatory mechanisms play a pivotal role in shaping the stability and profitability of Iranian banks. Efficient regulation not only strengthens liquidity and capital adequacy but also fosters sustainable profitability. Hence, optimizing the Central Bank’s regulatory framework can enhance the resilience and overall performance of the banking sector.</p> <p>هدف این پژوهش تحلیل روابط علّی میان شاخص‌های کفایت سرمایه، نقدینگی و سودآوری بانک‌ها در چارچوب مقررات نظارتی بانک مرکزی ایران با استفاده از رویکرد دیمتل و تبیین نقش عوامل نظارتی در بهبود عملکرد بانک‌ها است. این پژوهش از نوع توصیفی–کاربردی است که برای گردآوری داده‌ها از روش اسنادی و ابزار پرسشنامه مقایسات زوجی استفاده شده است. جامعه آماری شامل ۱۵ نفر از خبرگان و مدیران ارشد بانکی و مسئولان مرتبط در بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران بود که با روش هدفمند انتخاب شدند. تحلیل داده‌ها با استفاده از رویکرد دیمتل فازی برای تعیین روابط علت و معلولی بین متغیرهای اصلی انجام گرفت. نتایج مدل دیمتل نشان داد که چهار عامل اصلی یعنی نقدینگی، سودآوری، عوامل مرتبط با مقررات بانکی و کفایت سرمایه بر بهبود عملکرد بانک تأثیر دارند. عوامل مرتبط با مقررات بانکی با میانگین تأثیرگذاری 18.740 به عنوان قوی‌ترین عامل علّی شناخته شد، در حالی‌که سودآوری با میانگین تأثیرپذیری 14.975 در جایگاه عامل کاملاً معلول قرار گرفت. کفایت سرمایه با میانگین تأثیرگذاری 9.497 و نقدینگی با میانگین تأثیرگذاری 8.742 در رده عوامل تأثیرگذار ثانویه قرار گرفتند. تحلیل روابط علّی نشان داد که مقررات بانکی بر کفایت سرمایه و نقدینگی اثرگذار است و این دو متغیر به طور مستقیم سودآوری بانک‌ها را تحت تأثیر قرار می‌دهند. یافته‌های پژوهش بیانگر آن است که مقررات بانکی نقش محوری در پویایی عملکرد بانک‌ها دارد و تنظیم صحیح چارچوب‌های نظارتی می‌تواند به بهبود نقدینگی، افزایش کفایت سرمایه و در نهایت رشد سودآوری منجر شود. به عبارت دیگر، ثبات و سلامت نظام بانکی ایران به شدت وابسته به کارآمدی سیاست‌های نظارتی بانک مرکزی است. این نتایج می‌تواند به مدیران بانکی و سیاست‌گذاران در اصلاح مقررات، ارتقای تاب‌آوری مالی و توسعه پایدار نظام بانکی کشور یاری رساند.</p> https://jafci.com/index.php/jafci/article/download/216/167