حسابداری، امور مالی و هوش محاسباتی 3092-7366 4 اردیبهشت 1405 1405 01 10 Strategies for Realizing Economic Complexity in Iraq’s Petrochemical Industry through the Application of Interpretive Structural Modeling راهبردهای تحقق پیچیدگی اقتصادی در صنعت پتروشیمی عراق با کاربرد الگوسازی ساختاری-تفسیری 1 19 10.61838/jafci.215 FA یاد نوزاد عبداللطیف دانشجوی دکتری گروه اقتصاد، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران ایران انور خسروی گروه اقتصاد، واحد سنندج، دانشگاه آزاد اسلامی، سنندج، ایران کامران کسرایی گروه اقتصاد، واحد سنندج، دانشگاه آزاد اسلامی، سنندج، ایران. Journal Article 1404/03/11 <p>The study aims to identify opportunities for achieving economic complexity in Iraq’s petrochemical industry and to determine effective strategies using Interpretive Structural Modeling (ISM). This applied research adopted a mixed quantitative–qualitative approach. In the quantitative phase, big data from the exports of 235 countries in 2021—including 218 petrochemical product codes based on the four-digit Harmonized System—were obtained from The Atlas of Economic Complexity. Data were analyzed using Economic Complexity Theory and Product Space modeling to identify products with revealed comparative advantage and to calculate activation probabilities for other products based on Alshamsi et al. (2018). In the qualitative phase, semi-structured in-depth interviews were conducted with 12 experts in industrial policy and petrochemical economics. Grounded Theory was used for coding and concept extraction, and Interpretive Structural Modeling (ISM) was applied to determine the hierarchical relationships among identified strategies. Results revealed that Iraq holds a revealed comparative advantage in 17 of the 218 petrochemical products and has a non-zero activation probability for 44 products, of which seven exhibit activation probabilities above 30% and higher complexity than Iraq’s average export basket. The qualitative analysis identified eight strategic drivers of economic complexity: redefinition of government’s role, benchmarking successful countries, developing an industrial strategy, foresight and future studies, spatial planning, human capital management, creating a government–industry–university interaction network, and adopting a systemic perspective. ISM analysis demonstrated that “industrial strategy development,” “government role redefinition,” and “human capital management” form the foundational layer influencing all other strategies. Achieving economic complexity in Iraq’s petrochemical sector requires a coherent combination of institutional reform, human capital development, and strategic industrial planning. Benchmarking advanced petrochemical economies and establishing interactive networks between government, industry, and academia can promote export diversification and strengthen Iraq’s position within the global product space.</p> <p>هدف پژوهش، شناسایی فرصت‌های تحقق پیچیدگی اقتصادی در صنعت پتروشیمی عراق و تبیین راهبردهای مؤثر از طریق الگوسازی ساختاری-تفسیری است. پژوهش حاضر از نوع کاربردی و با رویکرد ترکیبی کمی و کیفی انجام شد. در بخش کمی، از داده‌های صادراتی ۲۳۵ کشور جهان در سال ۲۰۲۱ شامل ۲۱۸ کد محصول پتروشیمی بر اساس نظام طبقه‌بندی چهاررقمی استفاده شد که از وبگاه اطلس پیچیدگی اقتصادی استخراج گردید. تحلیل داده‌ها مبتنی بر نظریه پیچیدگی اقتصادی و مدل فضای محصول برای شناسایی محصولات دارای مزیت نسبی آشکار و محاسبه احتمال فعال‌سازی سایر محصولات با استفاده از مدل الشمسی و همکاران (۲۰۱۸) بود. در بخش کیفی، داده‌ها از طریق مصاحبه عمیق نیمه‌ساختاریافته با ۱۲ نفر از خبرگان حوزه صنعت و سیاست‌گذاری جمع‌آوری شد و با بهره‌گیری از روش نظریه داده‌بنیاد، مقولات و راهبردهای مؤثر استخراج گردید. در نهایت، برای تحلیل روابط بین راهبردها از الگوسازی ساختاری-تفسیری (ISM) استفاده شد. نتایج نشان داد که عراق در میان ۲۱۸ محصول پتروشیمی، تنها در ۱۷ محصول دارای مزیت نسبی آشکار است و برای ۴۴ محصول احتمال فعال‌سازی مثبت دارد. از میان این ۴۴ محصول، هفت محصول دارای احتمال فعال‌سازی بالاتر از ۳۰ درصد و پیچیدگی بیشتر از میانگین سبد صادراتی عراق هستند. همچنین در تحلیل کیفی، هشت راهبرد کلیدی مؤثر در تحقق پیچیدگی اقتصادی شناسایی شد: بازبینی نقش دولت، الگوبرداری از کشورهای موفق، تدوین استراتژی صنعتی، آینده‌پژوهی، آمایش سرزمین، مدیریت سرمایه انسانی، ایجاد شبکه تعاملی دولت-صنعت-دانشگاه، و نگرش سیستمی. نتایج مدل ISM نشان داد که راهبردهای "تدوین استراتژی صنعتی"، "بازبینی نقش دولت" و "مدیریت سرمایه انسانی" در سطح بنیادین مدل قرار دارند و سایر راهبردها بر مبنای آن‌ها توسعه می‌یابند. تحقق پیچیدگی اقتصادی در صنعت پتروشیمی عراق مستلزم ترکیبی از اصلاحات نهادی، توسعه سرمایه انسانی، و تدوین راهبرد صنعتی منسجم است. همچنین الگوبرداری از کشورهای پیشرو و شکل‌دهی شبکه‌های تعاملی میان دولت، صنعت و دانشگاه می‌تواند مسیر حرکت به‌سوی تنوع صادراتی پایدار و ارتقای جایگاه عراق در فضای محصول جهانی را تسهیل کند.</p> https://jafci.com/index.php/jafci/article/download/215/145