حسابداری، امور مالی و هوش محاسباتی 3092-7366 3 پاییز 1404 1404 07 25 Identifying and Explaining the Factors Influencing Creative Accounting: A Grounded Theory Approach شناسایی و تبیین عوامل مؤثر بر حسابداری خلاقانه با رویکرد نظریه داده‌بنیاد 1 19 FA محمدرضا مقدم گروه حسابداری، واحد قشم، دانشگاه آزاد اسلامی، قشم، ایران. فایق احمدی گروه مدیریت مالی، واحد قشم، دانشگاه آزاد اسلامی، قشم، ایران سید نیما ولی نیا گروه حسابداری، واحد قشم، دانشگاه آزاد اسلامی، قشم، ایران. Journal Article 1404/03/10 <p>This study aimed to identify and explain the technical and environmental factors influencing creative accounting practices in Iranian companies and to develop a conceptual model based on the grounded theory approach. This applied, qualitative, and exploratory research collected data through semi-structured interviews with 15 accounting and auditing experts selected via purposive and snowball sampling. Data were analyzed through open, axial, and selective coding using MAXQDA software, and the trustworthiness of findings was ensured through Guba and Lincoln’s criteria and participant feedback validation. Analysis resulted in 289 initial concepts categorized into five main themes: causal factors (e.g., short-term performance pressure, ambiguity of standards), contextual factors (e.g., profit-oriented organizational culture, weak professional ethics), intervening conditions (e.g., weakened auditor independence, corporate governance quality), strategies (accrual-based and real earnings management, disclosure techniques), and consequences (decreased transparency, weakened investor trust, financial crises). The core category identified was “interaction between technical and environmental indicators in shaping creative accounting.” The findings revealed that creative accounting is not solely the outcome of technical deficiencies in accounting standards but emerges from the complex interaction of technical and environmental factors. The proposed conceptual model offers a practical framework for managers, auditors, and regulatory bodies to identify vulnerabilities, strengthen internal controls, enhance transparency, and prevent the emergence of creative accounting.</p> <p>هدف پژوهش حاضر، شناسایی و تبیین عوامل فنی و محیطی مؤثر بر بروز حسابداری خلاقانه در شرکت‌های ایرانی و ارائه یک مدل مفهومی مبتنی بر نظریه داده‌بنیاد است. این پژوهش از نظر هدف، کاربردی و از نظر ماهیت، کیفی و اکتشافی بود. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با ۱۵ نفر از خبرگان حوزه حسابداری و حسابرسی گردآوری شد که با روش نمونه‌گیری هدفمند و گلوله‌برفی انتخاب شده بودند. تحلیل داده‌ها در سه مرحله کدگذاری باز، محوری و انتخابی و با بهره‌گیری از نرم‌افزار MAXQDA انجام گرفت و اعتبار یافته‌ها از طریق معیارهای گوبا و لینکلن و بازبینی مشارکت‌کنندگان تضمین شد. نتایج تحلیل داده‌ها منجر به استخراج ۲۸۹ مفهوم اولیه گردید که در قالب پنج مقوله اصلی شامل عوامل علّی (مانند فشار عملکردی کوتاه‌مدت و ابهام استانداردها)، عوامل زمینه‌ای (نظیر فرهنگ سازمانی سودمحور و ضعف اخلاق حرفه‌ای)، عوامل مداخله‌گر (از جمله تضعیف استقلال حرفه‌ای حسابرسی و کیفیت حاکمیت شرکتی)، راهبردها (مدیریت سود تعهدی و واقعی و تکنیک‌های افشا) و پیامدها (کاهش شفافیت، تضعیف اعتماد سرمایه‌گذاران، و بحران‌های مالی) سازمان‌دهی شدند. در نهایت، مقوله هسته پژوهش تحت عنوان «تعامل شاخص‌های فنی و محیطی در شکل‌گیری حسابداری خلاقانه» شناسایی شد.یافته‌ها نشان داد که حسابداری خلاقانه نه صرفاً محصول ضعف فنی استانداردهای حسابداری، بلکه نتیجه برهم‌کنش پیچیده عوامل فنی و محیطی است. مدل مفهومی ارائه‌شده می‌تواند به‌عنوان چارچوبی کاربردی برای مدیران، حسابرسان و نهادهای نظارتی در جهت شناسایی نقاط آسیب‌پذیر، تقویت کنترل‌های داخلی، ارتقای شفافیت و پیشگیری از بروز حسابداری خلاقانه مورد استفاده قرار گیرد.</p> https://jafci.com/index.php/jafci/article/download/174/111